خاک حاصلخیزِ آب‌بندان‌های گیلان، موتور لایروبی شد

عملیات لایروبی ۵۰۰ هکتار از آب‌بندان‌های حاصلخیز گیلان از شهریور امسال آغاز شده و هم‌اکنون در ۳۵۰ هکتار به‌طور فعال در حال اجراست و این پروژه تاکنون به پیشرفت ۲۰ درصدی رسیده و هزینه‌های آن از محل فروش خاک حاصلخیز تأمین می‌شود.

به گزارش پایگاه خبری دیار سید / حمیدرضا دنیادیده ؛ آب‌بندان‌ها، به‌ویژه در استان‌های شمالی ایران، سابقه‌ای چندصدساله دارند و به‌عنوان شریان‌های حیاتی زمین‌های جلگه‌ای عمل می‌کنند.در گیلان، این پهنه‌های آبی بیش از ۹ هزار هکتار از مساحت استان را در بر می‌گیرند و نقش کلیدی در ذخیره آب، تغذیه سفره‌های زیرزمینی و تأمین آب کشاورزی شالیزارها دارند.

این آب‌بندان‌ها علاوه بر عملکرد کشاورزی، در کنترل سیلاب‌های فصلی، مهار رواناب‌ها، جلوگیری از فرسایش خاک و تأمین زیست‌بوم‌های کوچک حیات‌وحش، نقش مهمی ایفا می‌کنند.با این حال، طی سال‌های اخیر، رسوب‌گذاری شدید، رشد پوشش گیاهی مزاحم و کاهش عمق مؤثر آب‌بندان‌ها موجب کاهش بهره‌وری و ظرفیت ذخیره آنها شده است.این روند، نگرانی‌ها درباره تأمین آب کشاورزی و پایداری تولید برنج را افزایش داده است و لزوم اجرای پروژه‌های لایروبی را دوچندان کرده است.

از شهریور امسال، ۵۰۰ هکتار از هزار هکتار آب‌بندان دارای خاک حاصلخیز استان به پیمانکاران واجد شرایط واگذار شد.وحید خرمی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گیلان، در تشریح نحوه واگذاری، اظهار کرد: انتخاب پیمانکاران براساس قابلیت خاک رسوبی آب‌بندان‌ها انجام می‌شود، زیرا همین خاک ارزشمند، منبع تأمین هزینه عملیات است و امکان اجرای پروژه بدون فشار مالی بر دولت را فراهم می‌کند.به گفته وی، در حال حاضر عملیات لایروبی در ۳۵۰ هکتار به‌طور فعال در حال انجام است و مجموع پیشرفت کار به ۲۰ درصد رسیده است.

با تکمیل مراحل لایروبی، ظرفیت ذخیره آب این پهنه‌ها افزایش می‌یابد و امکان تأمین آب مطمئن برای کشاورزان فراهم خواهد شد.یکی از نکات برجسته این پروژه، مدل تأمین مالی آن است؛ خرمی توضیح داده که هزینه لایروبی آب‌بندان‌های دارای خاک حاصلخیز از محل فروش همین خاک تأمین می‌شود.خاک آبرفتی آب‌بندان‌ها به دلیل کیفیت بالا و ارزش کشاورزی، قابلیت فروش دارد و درآمد آن می‌تواند هزینه‌های اجرایی پروژه را پوشش دهد.به گفته وی، این سازوکار نه تنها بار مالی بر دولت را کاهش می‌دهد، بلکه موجب ایجاد ارزش افزوده اقتصادی برای پهنه‌های آبی می‌شود و فعالیت‌های کشاورزی و عمرانی مرتبط با خاک را تسهیل می‌کند.آب‌بندان‌ها بیش از آنچه به چشم می‌آید، برای کشاورزی استان حیاتی هستند.

گیلان حدود ۹ هزار هکتار آب‌بندان دارد که بخش زیادی از آب مورد نیاز بیش از ۳۰ هزار هکتار شالیزار را تأمین می‌کنند.مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گیلان تأکید کرده که احیای آب‌بندان‌ها نه تنها باعث افزایش حجم ذخیره آب می‌شود، بلکه کنترل سیلاب‌ها، تغذیه سفره‌های زیرزمینی و جلوگیری از فرسایش خاک را نیز تضمین می‌کند.در شرایطی که تغییرات اقلیمی و کاهش نزولات بارانی تهدیدی جدی برای کشاورزی است، احیای این منابع آبی یک ضرورت است.

خرمی همچنین بیان کرده که با تکمیل پروژه لایروبی، کشاورزان استان می‌توانند از تأمین مطمئن آب برای شالیزارها برخوردار شوند و ریسک خشکسالی کاهش می‌یابد.لایروبی آب‌بندان‌ها علاوه بر بعد محیط‌زیستی، اثر مستقیم بر زندگی مردم دارد و افزایش ظرفیت ذخیره آب، پایداری تولید کشاورزی، ایجاد اشتغال در بخش پیمانکاری و فروش خاک حاصلخیز، نمونه‌ای از اثرات اقتصادی این پروژه است.همچنین، با توجه به اینکه آب‌بندان‌ها به‌عنوان بخشی از اکوسیستم محلی، زیستگاه جانوران و پرندگان را نیز فراهم می‌کنند، احیای آنها به حفظ تنوع زیستی و ارتقای کیفیت زندگی مردم مناطق روستایی کمک می‌کند.احیای ۵۰۰ هکتار آب‌بندان حاصلخیز گیلان و پیشرفت ۲۰ درصدی پروژه، نخستین گام در مسیر بازگرداندن ظرفیت این منابع آبی و بهبود بهره‌وری آنهاست.

تداوم اجرای این طرح، با سازوکار مالی پایدار مبتنی بر فروش خاک، می‌تواند به الگویی ملی در مدیریت پایدار منابع آب و کشاورزی تبدیل شود و تاب‌آوری شالیزارها در برابر خشکسالی و تغییرات اقلیمی را افزایش دهد.این پروژه نشان می‌دهد که با ترکیب دانش فنی، مدیریت منابع و بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصادی خاک، می‌توان چرخه احیا و پایداری منابع طبیعی را به‌طور همزمان تضمین کرد و آینده‌ای مطمئن‌تر برای کشاورزی و محیط زیست استان رقم زد.