به گزارش پایگاه خبری دیار سید / حمیدرضا دنیادیده ؛ منطقه شفت، با جنگل‌های هیرکانی بکر و پوشش گیاهی منحصربه‌فرد، همواره مورد توجه محیط‌زیست و سازمان‌های جهانی بوده است.ثبت بخشی از جنگل‌های شفت در فهرست جهانی یونسکو، هرگونه فعالیت عمرانی را مشروط به رعایت قوانین ملی و استانداردهای بین‌المللی کرده اما با این حال، مردم منطقه سال‌هاست با محدودیت دسترسی و مشکلات اقتصادی مواجه‌اند و احداث راهی مناسب می‌تواند تعادل بین توسعه و حفاظت ایجاد کند.
دسترسی مردم و رفع محرومیت
سال‌هاست که اهالی شفت و مناطق بالا‌دست خواستار جاده‌ای امن و قابل عبور هستند و این مسیر ارتباط دیرینه‌ای با مناطق زنجان دارد و در طول سالیان گذشته برای حمل دام، محصولات کشاورزی و جابجایی مردم حیاتی بوده است از این رو دسترسی به این جاده می‌تواند مانع مهاجرت روستاییان، ارتقای معیشت و توسعه اقتصاد محلی شود.مردم منطقه و کارشناسان توسعه معتقدند احداث این مسیر می‌تواند زمینه رونق گردشگری، کشاورزی و فعالیت‌های تولیدی را فراهم کند. یکی از روستاییان می‌گوید: «راه شفت – دایله‌سر نه تنها ارتباط ما با زنجان را احیا می‌کند، بلکه می‌تواند برای تولیدات محلی بازارهای جدید ایجاد کند.»این مسیر در محدوده منطقه حفاظت‌شده «گَشت رودخان – سیاهمزگی تا دایله‌سر» قرار دارد که بخشی از جنگل‌های هیرکانی ثبت‌شده در یونسکوست و هرگونه فعالیت عمرانی بدون مجوز قانونی و رعایت الزامات محیط زیستی می‌تواند تهدیدی جدی برای اکوسیستم و گونه‌های جانوری منطقه باشد.
الزامات قانونی و بین‌المللی
بر اساس آیین‌نامه‌های ملی و استانداردهای جهانی، هر پروژه راه‌سازی در محدوده جنگل‌های هیرکانی نیازمند ارزیابی زیست‌محیطی، کنترل مسیر و مدیریت پایدار منابع است و کارشناسان تأکید دارند که با طراحی مهندسی دقیق و استفاده از فناوری‌های کم‌اثر، می‌توان حداقل آسیب را به طبیعت وارد کرد.یکی از نکات مهم در اجرای پروژه، حضور و مشارکت مردم است. اهالی منطقه بر این باورند که مدیریت محلی می‌تواند هم امنیت جنگل‌ها را تضمین کند و هم منافع اقتصادی و اجتماعی را ارتقا دهد.دامداران و کشاورزان منطقه تجربه چندین دهه حفاظت از منابع طبیعی را دارند و به خوبی می‌دانند چگونه مسیر را با حداقل اثرات محیطی احداث کنند.
اهمیت تاریخی و فرهنگی مسیر
راه شفت – دایله‌سر نه تنها یک مسیر اقتصادی بلکه نشانه پیوند فرهنگی و تاریخی مردم دو استان گیلان و زنجان است و این مسیر، گذرگاه رویدادهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی اهالی بوده و باز شدن آن می‌تواند این ارتباط دیرینه را احیا کند.منتقدان هشدار می‌دهند که احداث جاده بدون رعایت استانداردهای زیست‌محیطی، فشار بر اکوسیستم جنگل‌های هیرکانی را افزایش می‌دهد و در مقابل، طرفداران پروژه بر این باورند که با مهندسی دقیق، مشارکت محلی و رعایت قوانین، هم توسعه اقتصادی و هم حفاظت از محیط زیست ممکن است.
طراحی مهندسی و راهکارهای سازگار با طبیعت
برخی ها نیز پیشنهاد می‌کنند مسیر باید به صورت باریکه و با شیب‌بندی مناسب، پل‌های کوچک و سیستم‌های زهکشی برای جلوگیری از فرسایش ساخته شود و استفاده از مصالح بومی و رعایت حداقل تراکم در ساخت مسیر، می‌تواند اثرات منفی را کاهش دهد.راه شفت – دایله‌سر می‌تواند به توسعه گردشگری، ایجاد مسیرهای طبیعت‌گردی و ارتقای اقتصاد محلی کمک کند و دسترسی مناسب به ییلاقات، تولیدات کشاورزی و مراکز گردشگری منطقه، امکان رشد پایدار اقتصادی را فراهم می‌آورد.یکی دیگر از مزایای راه جدید، کاهش خطرات جاده‌ای مسیرهای فعلی است و مسیرهای غیرقابل عبور و ناامن، سالانه تلفات و آسیب‌های اقتصادی زیادی به مردم تحمیل می‌کنند. راه استاندارد می‌تواند امنیت تردد و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل را به همراه داشته باشد.
تجربه جهانی و درس‌های بین‌المللی
در بسیاری از کشورهای دارای جنگل‌های ارزشمند، پروژه‌های راه‌سازی با مشارکت مردم، نظارت محیط‌زیست و طراحی کم‌اثر اجرا می‌شود و این تجربه‌ها نشان می‌دهد که توسعه و حفاظت می‌توانند همزمان اتفاق بیفتند، اگر اصول علمی و قانونی رعایت شود.مردم منطقه تأکید دارند که هر جا که جوامع محلی در صحنه حضور نداشته‌اند، آسیب دیده‌اند؛ آنها معتقدند با مشارکت مستقیم در احداث و نظارت مسیر، می‌توان از تخریب‌های بی‌رویه جلوگیری کرد و جنگل را حفظ کرد.
توازن بین توسعه و محیط زیست
رویکرد پیشنهادی، حفظ توازن بین توسعه اقتصادی و محیط زیست است و ایجاد مسیر باریک و محدود با استفاده از فناوری‌های نوین، می‌تواند نیازهای مردم و حفاظت از منابع طبیعی را همزمان برآورده کند.اکنون نگاه‌ها به مراجع ذی‌ربط و محیط زیست دوخته شده است؛ پروژه تنها در صورتی می‌تواند اجرا شود که مجوزهای قانونی دریافت و الزامات زیست‌محیطی رعایت شود و تصمیم نهایی، سرنوشت توسعه منطقه و حفاظت جنگل‌های هیرکانی را تعیین خواهد کرد.راه شفت – دایله‌سر می‌تواند مقدمه‌ای برای اتصال شفت به زنجان باشد و این اتصال نه تنها برای مردم دو استان فرصت اقتصادی ایجاد می‌کند، بلکه به تقویت پیوند فرهنگی و تاریخی کمک خواهد کرد.
توسعه با حفاظت همراه است
با رعایت استانداردهای مهندسی، قوانین زیست‌محیطی و مشارکت مردم، پروژه می‌تواند الگویی برای توسعه پایدار در مناطق جنگلی ایران باشد و ترکیب دانش محلی، فناوری نوین و مدیریت حرفه‌ای، می‌تواند مسیر توسعه اقتصادی و حفاظت از جنگل‌ها را همزمان تضمین کند.مردم منطقه و کارشناسان معتقدند این مسیر می‌تواند هم به حفظ منابع طبیعی و هم به تحقق خواسته‌های اقتصادی و اجتماعی منجر شود و ایجاد یک چارچوب قانونی و زیست‌محیطی برای اجرای جاده، کلید موفقیت این پروژه خواهد بود.
شایان ذکر می باشد در پی دریافت گزارش تخریب اراضی در منطقه حفاظت‌شده گشت رودخان و سیاهمزگی شفت، نیروهای عملیاتی یگان حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی استان گیلان روز شنبه اول شهریور ماه ۱۴۰۴ در منطقه حاضر شدند و مشاهده گردید که افرادی با یک دستگاه بولدوزر نسبت به احداث غیر مجاز مسیر اقدام نموده و موجب تخریب وسیع اراضی مرتعی و جنگلی منطقه حفاظت شده شدند.
پس از حضور نیروهای یگان حفاظت، افرادی با ایجاد جوی متشنج و با تهدید، فحاشی و تمرد، از انجام وظایف ماموران دولتی ممانعت به عمل آورده و با ایجاد تنش بر ادامه روند ساخت جاده اصرار ورزیدند.
دکتر فرهاد حسینی طایفه مدیر کل حفاظت محیط زیست گیلان گفت: روند تخریب ها با سوء استفاده از تعطیلات سالروز رحلت پیامبر اکرم و شهادت امام حسن مجتبی و ورود شبانه بولدوزر به منطقه جنگلی تا اولین ساعات سوم شهریورماه ۱۴۰۴ ادامه یافت. به رغم حضور نیروهای یگان حفاظت و دستور توقف فعالیت های تخریبی به عنوان ضابط قوه قضاییه، تخریب ها در مجموع به طول ۸/۵ کیلومتر از اراضی مرتعی و جنگلی در منطقه حفاظت شده گشت رودخان سیاهمزگی انجام شد. بخشی از این مسیر که در سال های گذشته به صورت غیر قانونی با تخریب جنگل احداث شده بود ولی در حال احیاء طبیعی بود نیز مجدد تخریب گردید.
وی افزود: پرونده احداث این مسیر، اقدامات غیرقانونی و تخریب های گسترده اراضی از طریق مجاری قانونی پیگیری شده و هم اکنون پرونده متهمین در مراجع ذیصلاح قضایی در حال رسیدگی می باشد. با توجه به وقوع اقدامات مجرمانه در سال های اخیر و مخالفت صریح اداره کل حفاظت محیط زیست، اداره کل منابع طبیعی و اداره کل گردشگری و میراث فرهنگی با احداث جاده، لازم است ضمن توقف فوری، بی‌قید و شرط و کامل هرگونه عملیات اجرایی و اعاده به وضعیت سابق، با عوامل تخریب اعم از عاملین، آمرین و مسببین برخورد قضایی و اداری صورت پذیرد.
مدیر کل حفاظت محیط زیست گیلان افزود: در صورتی که با روندهای تخریب گرایانه طبیعت و منابع طبیعی همراه با فشارهای فراقانونی کانون های نامتعارف قدرت برخورد جدی نشود، نمی توان در مقابل میل روز افزون توسعه نامتوازن و با تبلیغ سوداگرانه و منفعت طلبانه توسعه ایستادگی نمود و اقتدار قانون و مجریان آن در عرصه محیط زیست و منابع طبیعی از دست خواهد رفت.
توسعه هرگونه جاده و مسیر دسترسی از جلگه به ارتفاعات از طریق جنگل های هیرکانی منجر به تخریب پوشش گیاهی مرتعی و قطع درختان جنگلی، ناپیوستگی و تکه تکه شدن جنگل ها، تشدید فرسایش خاک، تغییر الگوهای طبیعی زهکشی، افزایش قاچاق چوب، اختلال در مسیرهای مهاجرت و افزایش شکار حیات وحش خواهد شد و لطمات جبران‌ناپذیری را بر پیکره جنگل های ارزشمند استان گیلان به عنوان میراث طبیعی جهانی ثبت شده در یونسکو وارد می کند.
احداث مسیرهای غیر کارشناسی، غیر قانونی و با اهداف خاص موجب افزایش امکان تصرف اراضی ملی جنگلی و مراتع ییلاقی، ساخت و سازهای غیر مجاز و گسترش ویلاسازی، سوداگری در فروش اراضی و هجوم غیر قابل کنترل افراد غیر بومی در قالب گروه های موتوری و خودرویی بیراهه نوردی (آفرود) خواهد شد.
