به گزارش پایگاه خبری دیار سید از شفقنا ؛ دکتر حسین قاضی خانی به ویژگی جامعه مدینه در زمان ورود پیامبر اکرم (ص) اشاره کرد و اظهار داشت: مدینه به دور از آنچه امروز فکر می کنیم یک شهر متمرکز است، در آن زمان یک شهر نبوده بلکه مناطقی بوده که قبائل مختلف در آن ساکن بودند و هرقبیله در سرزمین خودش، قدرت را در اختیار داشت. مجموعه این سکونت‌گاه‌ها که قبایل مختلف اوس و خزرج در کنار قبایل یهود در آن ساکن بودند، این منطقه را به صورت منطقه مسکونی پدید آورده بود. به عبارت دیگر، قبایل ساکن مدینه در مناطق پراکنده ای بودند که هرکدام قانون خود را داشتند و هر قبیله ای سعی می کرد، قدرت را در اختیار بگیرد.
وی افزود: پیامبر اکرم (ص) به همراه مهاجرین وارد شهری می شود که قبایل آن فاقد تمرکز و یکپارچگی، فاقد قانون و رهبر واحد هستند ضمن آنکه یهود نیز حضور دارد و در کنار قبایل عرب ساکن هستند و حضور خود این یهودیان چالش دیگری است.
وی خاطرنشان کرد: رسول خدا(ص) برای حرکت به سوی جامعه آرمانی اسلامی یکی از اقدامات مهم اولیه‌ای که انجام داد تنظیم معاهده ای است که شاید بتوان از آن به «قانون اساسی مدینه» تعبیر کرد. یکی از بندهای مهم این معاهده این است که می گوید همه ما «امت واحده» هستیم و هرآنچه اتفاق می افتد برای کل این جامعه است. این یعنی اینکه رسول خدا(ص) از آغاز در پی شکل دادن یک امت است. بند دیگر توجه به مرجع اختلافات است. در آن جامعه خیلی مهم بود که به هنگام اختلاف چه کسی مرجع رفع اختلاف باشد زیرا نظام حاکم بر جامعه، قبیله‌ای بود. در معاهده تعیین شد خدا و پیامبر(ص) مرجع حل اختلاف هستند. یعنی قوانین شرع مهم است. حمایت از حق و حقیقت، بند مهم دیگر معاهده مدینه است به این صورت که حق در جامعه مورد حمایت قرار می گیرد ولواینکه فردی که محق نیست از خویشاوندان ما باشد. بند دیگر این عهدنامه که مهم بنظر می رسد، برخی سنت های موجود در این جامعه که مناسب بود توسط پیامبر اکرم (ص) امضا و تائید شد.
وی تاکید کرد: پیامبر اکرم (ص) در نخستین اقدامات خود تلاش می کند جامعه ای که به صورت پراکنده است را در کنار هم قرار داده تا همه تحت عنوان «امت واحده» شکل بگیرد.
وی ادامه داد: جامعه مدینه بخش هایی از اخلاقیات سنتی جامعه عرب مانند جوانمردی و مهمان نوازی را دارند اما رذائل اخلاقی در میانشان فراوان است و پیامبر (ص) تلاش می کند که جامعه تبدیل به جامعه اسلامی و جامعه اخلاقی شود لذا می بینید وقتی پیامبر (ص) وارد مدینه می شود، تلاش می کنند که افراد را در آن جامعه غیراخلاقی به سمت انسان های اخلاق محور پیش ببرد. در قرآن کریم از پیامبر (ص) به عنوان «اسوه حسنه» نام برده شده است. لذا حضرت تلاش می کردند با رفتارهای خود نشان دهند که یک فرد مسلمان چگونه در جامعه باید زندگی کند و در واقع مردم با مشاهده رفتار عملی پیامبر(ص) چگونه زیستن را از آن جناب می‌دیدند و می‌آموختند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان اینکه پیامبر تلاش می کند جامعه اخلاق محور تشکیل دهد، گفت: پیامبر اکرم (ص) محور را مباحث فرهنگی و اخلاق قرار می دهد و کار به جایی می رسد که قبایلی که سالها با یکدیگر اختلاف شدید داشتند و حاضر به تعامل با یکدیگر نبودند، برای اجرای دستورات الهی در کنار پیامبر قرار می گیرند و عملا تلاش می کنند جامعه دینی شکل بگیرد.
وی یکی از اقدامات پیامبر (ص) را ساخت مسجد عنوان کرد و افزود: مسجد عملا یک کانون فرهنگی برای آن جامعه است که هم پیامبر(ص) را ببیند و با او گفتگو داشته باشد و احکام را از او دریافت کند. در کنار این، بحث قضاوت و اعزام نیروها هم در مسجد پیامبر (ص) دیده می شود و عملا مرکزی برای کارهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی است. حتی به فقرا در این مسجد رسیدگی می شود و پیامبر تلاش می کنند برای کسانی که دچار فقر اقتصادی هستند، مکانی را برای سکونت در نظر بگیرد و از طریق صدقات و خیرات مسلمانان به آنها رسیدگی کند. در واقع حضرت به نقش اقتصاد در زندگی توجه دارند و تا زمانی که آن فرد مستمند بتواند زندگیش را اداره کند به امور او توجه می‌کردند.
وی ادامه داد: وقتی مهاجرین وارد مدینه می شوند، با توجه به اینکه پایه زندگی در این منطقه بر مبنای کشاورزی است، ممکن است مشکلات فرهنگی و اقتصادی زیادی را به وجود بیاورد اما می بینیم که پیامبر (ص) بین انصار (ساکنین مدینه) و مهاجرین پیمان برادری منعقد می کند و آنها را در کنار یکدیگر قرار می دهد و اینگونه مشکلات فرهنگی و اقتصادی را مدیریت می کند.
دکتر قاضی خانی در ادامه بیان داشت: باید دانست ایجاد تحول در جامعه مدینه به راحتی میسر نشد و برخی گروه‌ها بر آن بودند تا تلاش‌های رسول خدا(ص) به ثمر ننشیند لذا با ایجاد چالش در پی بروز تنش در مدینه بودند. از جمله این گروه‌ها می‌توان به منافقین و یهودیان اشاره کرد. اینان در پی بروز هر فرصتی بر آن بودند تا از آن به نفع خود استفاده کنند و با ایجاد اختلاف در میان مسلمانان بهره خود را ببرند. نمونه‌های متعددی از بروز اختلاف میان دو قبیله اوس و خزرج و همچنین میان مهاجران و انصار را در عصر نبوی شاهد هستیم که جریان نفاق و یهود مدینه مسببان آن هستند و اگر مدیریت شایسته رسول خدا(ص) نبود چه بسا هر کدام از این تنش‌ها می‌توانست جامعه اسلامی مدینه را به سوی نابودی سوق دهد.
این پژوهشگر حوزه تاریخ اسلام درباره نسبت وضعیت کنونی جوامع اسلامی با جامعه ایده آل پیامبر اکرم (ص) گفت: هر جامعه ای با توجه به پایه ها و سنن آن جامعه باید تحلیل شود. جامعه اسلامی که هدفش تقوا و برابری و برادری است باید رفتارهایش هم به گونه ای باشد که وحدت و یکدلی پدید بیاید اما از آنجا که همواره حق و باطل در گذر تاریخ در تقابل با یکدیگر هستند، متاسفانه باطل به دلیل در اختیار داشتن قدرت و ثروت و عدم پایبندی به اخلاق راحت تر می تواند نقشه های خود را عملی کند.
وی ادامه داد: بنظر می رسد اگر بخواهیم به سمت اصول جامعه ای که پیامبر (ص) تشکیل داد حرکت کنیم باید ببینیم پیامبر (ص) در آن جامعه چه مشکلاتی داشتند و چگونه با سعه صدر توانستند بر این مشکلات فائق بیایند. شناخت مشکل و چگونگی رفع آن مساله مهمی است که پیامبر(ص) به آن توجه داشتند.
وی در عین حال تاکید کرد: پیامبر یک شبه مشکلات را حل نکرد و برخی تنش‌ها مدت زیادی جامعه را درگیر خود کرده بود تا سرانجام حضرت موفق به مدیریت آن می‌شود. اگر مدیریت پیامبر نبود چه بسا آن جامعه دچار چالش هایی می شد که نمی شد براحتی از آنها گذشت.
وی بیان کرد: اگر مردم و مسئولان تاریخ پیامبر(ص) و رفتار مدیریتی ایشان در عرصه های مختلف را مطالعه کنند قاعدتا الگوگیری که از رفتار پیامبر می توانند داشته باشند، می تواند برای جامعه امروز ما هم قابل استفاده باشد نه به این معناکه جامعه امروز ما عینا همان مشکلات زمان پیامبر را دارد بلکه می توانند نحوه برخورد پیامبر با مشکلات را ببینند و آن را با وضعیت امروز تطبیق دهند و نمونه های امروزی را الگوگیری کنند تا بر مشکلات فائق بیایند.
