در ماه مبارک رمضان هر کدام از مناطق کشور‌ طبق آداب و رسوم ویژه خود در این ماه عمل می‌کنند و در استان گیلان نیز ماه مبارک رمضان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و این ماه پربرکت همواره از سوی مردم با استقبال ویژه‌ای مواجه است.

چهره‌ شهرها و روستاها در گیلان از آخرین روزهای ماه شعبان به‌منظور استقبال از ماه مبارک رمضان دگرگون می‌شود و ‌مردم با تکاپویی وصف‌ناپذیر، خود را برای ماه عبادت، ماه پرهیز از گناه و میهمان شدن بر سفره پروردگار آماده می‌کنند.

مردم گیلان از روز‌های قبل از شروع ماه مبارک رمضان به پاکسازی و نظافت منازل، مساجد، حسینیه‌ها و محله‌ها می‌پردازند و با تهیه و خرید مایحتاج و مواد غذایی مصرفی، خود را برای ماه میهمانی پروردگار آماده می‌کنند.

در شهر‌ها و روستا‌های گیلان مردمان خونگرم این سرزمین چند روز قبل از آغاز این ماه به پیشواز ماه مبارک رمضان می‌روند و این اقدام را امری مستحب می‌دانند که به اصطلاح گیلانیان به “پیشاشو” معروف است و این امر نشان‌ از استقبال ویژه گیل‌مردان و گیل‌زنان این سرزمین از ماه مبارک رمضان دارد.

با آغاز ماه رمضان حال و هوای استان گیلان رنگی خدایی به خود می‌گیرد و نوجوانان روزه اولی‌ از سوی بزرگ خانواده مورد تشویق قرار گرفته، هدیه دریافت می‌کنند و این امر موجب افزایش انگیزه روزه‌داری در آنها می‌شود.

به میان گیلانیان رفتیم تا از آداب و رسوم این خطه سرسبز در ماه ضیافت الهی بیشتر بدانیم؛ یکی از بانوان گیلانی گفت: زمان قدیم که امکانات ارتباطی نبود مردم با صدای توپی که شلیک می‌شد از زمان آغاز سحر و اذان صبح باخبر می‌شدند و بانگ خروس هم برای تعیین وقت سحر و اذان به‌کار می‌آمد.

یکی از گیله‌مردان اظهار داشت: هنگام سحر افرادی در کوچه‌ها و محله‌ها بانگ برمی‌آوردند که “سحر خوران ویریزید، شومی سحر دیره بو، باقلاقاتق گمج میان ترش بوست” و همه همسایگان با این صدا برمی‌خاستند تا سحری بخورند.

یکی دیگر از شهروندان گیلانی در این زمینه گفت: در ایام نوجوانی برای اینکه کسی خواب نماند طنابی را به در خانه‌ها می‌بستیم و بعد با کشیدن طناب، همسایگان را بیدار می‌کردیم.

یکی از بانوان گیلانی با بیان اینکه مردم گیلان در هنگام سحر به‌طور معمول بیشتر برنج کته و انواع خورشت‌های محلی چون باقالی ‌قاتوق،‌ ترش‌تره، فسنجان و اناربیج مصرف می‌کنند افزود: از سبزی‌های محلی در سفره سحری و افطاری در گیلان استفاده می‌شد.

“عشرخوانی”‌ در روزهای ماه رمضان در گیلان مرسوم است و بانوان محله‌های مختلف استان در خانه‌‌‌های یکدیگر جمع می‌‌شوند و به قرآن‌خوانی که به عشرخوانی موسوم است می‌پردازند؛ عشر‌خوانی در مناطق مختلف گیلان همواره با حضور گسترده بانوان برگزار می‌شود.

بانوان گیلانی پس از مراسم عشرخوانی و برگزار کردن مراسمات ختم قرآن به خانه باز می‌گردند و مشغول آماده کردن افطار می‌شوند و با تهیه انواع غذاها‌ی محلی و آش‌های مختلف، سفره افطار را برای اهالی خانه آماده می‌کنند.

بانوی گیلانی دیگری که سفره افطاری برای یک جمع زیاد از اهالی محله را آماده می‌کرد اظهار داشت: غذاهای مرسوم سفره افطار گیلانیان، نان، پنیر، سبزی خوردن، لوبیا پخته، آش کشک، شامی، کوکو، فرنی، حلوا و شعله زرد است.

مردم گیلان برای افطار، رسوم گوناگونی دارند؛ افطاری دادن به‌عنوان نذری و دعوت از خویشاوندان عروس یا داماد به‌ویژه در دوران نامزدی تقریباً در تمام نقاط استان گیلان در ماه مبارک رمضان معمول است و این مراسم با صمیمیت و شکوه ویژه‌ای برگزار می‌شود.

پخت انواع آش‌های نذری خانگی در ماه مبارک رمضان از عمده رسومات گیلانیان است؛ این اقدام در تمامی مناطق مختلف گیلان انجام می‌شود و بانوان گیلانی با پخت انواع آش‌ها و توزیع آن در بین اهالی محل برای اموات خود خیرات می‌کنند.

یکی از بانوان گیلانی در هنگام پخت آش با اشاره به نوعی آش مخصوص گیلان به نام ” ترش آش ” گفت: این آش با لوبیاچیتی و لوبیای مازندرانی پخته می‌شود و ترشی آن به‌خاطر آبغوره آن است همچنین شامی از غذاهای سفره گیلانیان است.

دعوت از آشنایان و فامیل به هنگام افطاری از عمده اقدامات مردم گیلان در ماه مبارک رمضان است که در برخی از مناطق اهالی از یکدیگر در مسجد برای افطار پذیرایی می‌کنند و گاه به تهیه و توزیع افطار برای نیازمندان محدوده خود می‌پردازند.

یکی از گیل‌مردان درباره رسوم قدیمی ماه رمضان در گیلان گفت: در مناطقی همچون رضوانشهر و لاهیجان هر خانواده‌ای با توجه به توانایی مالی خود علاوه بر این که در طول ماه رمضان در خانه اش از روزه داران پذیرایی و برای آنها سفره افطاری پهن می‌کرد، گزیده‌ای از آن چه را که بر سفره افطار خود داشت در طبقی بزرگ که در گیلان به آن «مجمعه» گویند می‌گذاشت و برای عبادت‌کنندگان در مساجد می فرستاد.

این رسم هنوز در مناطقی از رضوانشهر و پاشاکی لاهیجان وجود دارد و انجام این رسم، نشأت گرفته از این روحیه اعتقادی است که اگر افطاری بدهند برکت و روزی خانواده زیاد خواهد شد و در ثواب روزه‌داران شرکت خواهند داشت.

در بازار رشت با یکی از کاسبان که شیرینی ویژه ماه رمضان در گیلان “رشته خوشکار” را تهیه می‌کرد به گفت‌وگو پرداختیم.

وی اظهار داشت: رشته خوشکار نوعی شیرینی محلی گیلانی‌ مخصوص ماه رمضان است که به همراه زولبیا و بامیه، زینت‌بخش سفره‌های افطار مردمان گیلان است، رشته و خوشکار، شیرینی اصلی تمامی سفره‌های افطار در گیلان است.

وی با اشاره به اینکه شیرینی رشته خوشکار ۳۰۰ سال قدمت دارد و از بخش طاهرگوراب صومعه‌سرا سرچشمه گرفته است اما در بازار رشت رونق خوبی به‌دست آورد گفت: برای تهیه رشته و خوشکار، آردبرنج را به شکل خمیر درآورده سپس با قیف مخصوص روی اجاقی که سینی رویش تعبیه شده است می‌ریزیم و سپس داخل آن را با آجیل مخصوصی از گردو و شکر و دارچین پر می‌کنیم.

گیلانی‌ها رشته خوشکار را با مهارت و ذوق فراوان تهیه می‌کنند و برای این شیرینی سنتی، ارزش زیادی قائل هستند؛ خیلی‌ها نیز در این روزها با تهیه این شیرینی امرارمعاش می‌کنند.

مردم گیلان همواره در ماه مبارک رمضان با آداب و رسوم مختلف ماه میهمانی خدا را می‌گذرانند؛ آداب و رسوم گیلانیان در ماه مبارک رمضان ریشه در فرهنگ غنی مهمان‌نوازی این خطه سرسبز دارد.